blank

Mehanizmi djelovanja slobodnih radikala u zdravlju i bolesti

  • Cilj nastave je proširiti znanje studenata iz patofiziologije u smislu značenja oksidacijsko-antioksidacijskih sustava u organizmu.Povećana količina slobodnih radikala dovodi do oksidativnog stresa koji dovodi do različitih bolesti (dijabetesa,reumatskih bolesti, srčanog udara, bolesti bubrega, Alzheimerove bolesti, bolesti pluća, infektivnih bolesti te upalnih bolesti crijeva). Nastava će obuhvatiti sljedeće cjeline:.slobodni radikali u organizmu; način djelovanja reaktivnih kisikovih spojeva i reaktivnih spojeva dušika; slobodni radikali u prijenosu signala; slobodni radikali u «suspended animation; slobodni radikali u procesu aterogeneze; slobodni radikali u različitim bolestima; mehanizmi djelovanja antioksidansa; antioksidansi u prevenciji i liječenju; slobodni radikali i karcinogeneza; slobodni radikali i starenje.
  • Slobodni radikali (S)
    - teorija nastanka slobodnih radikala;
    - vrste slobodnih radikala;
    - etiološki čimbenici nastanka slobodnih radikala;
    - slobodni radikali i oksidacijski stres;
    - antioksidacijski obrambeni sustav;
    - uloga slobodnih radikala u kontroli zdravlja.

    ROS i RNS-disanje, upala, višestruka uloga dušikovog monoksida (usmjerena rasprava) (S)
    - ROS i RNS disanje;
    - uloga dušikovog monoksida u upali;
    - niski tlak O2,
    - lizozimi,
    - mitohondriji;
    - karbonilacija;
    - slobodni radikali klora (ONOO-);
    - uloga lizozima i mitohondrija u nastanku ROS-a
    - vodikov peroksid (H2O2).
    Oksidativno oštećenje biomolekula (S)
    - stvaranje energije iz hrane;
    - stanični metabolizam i njegovo oštećenje;
    - uloga acetil CoA i adenozin trifosfata (ATP) u stvaranju energije u stanici;
    - proces oksidativne fosforilacije;
    - reperfuzija i slobodni radikali;
    - peroksidacija lipida.

    Posljedice oksidativnih procesa na makromolekulama u stanici (usmjerena rasprava) (S)
    - ksenobiotici;
    - način djelovanja ksenobiotika na nastanak slobodnih radikala;
    - način djelovanja slobodnih radikala u oštećenju stanice;
    - ometanje energetske proizvodnje;
    - oksidativno oštećenje u intenzivnom i dugotrajnom treniranju sportaša;
    - oksidativni stres u dugotrajnom izlaganju suncu.

    Oksidativni stres -starenje i/ili bolest (P)
    - ometanje energetske proizvodnje;
    - ksenobiotici i njihova uloga u nastanku slobodnih radikala;
    - ksenobiotici i njihova uloga u etiopatogenezi starenja;
    - inhibicija enzima;
    - ateroskleroza;
    - slobodni radikali u procesu ateroskleroze;
    - slobodni radikali i pušenje;
    - autooksidacija biomolekula.

    Stanični molekularni senzori oksidativnog stresa (usmjerena rasprava) (S)
    - stanične oksidativno-redukcijske reakcije;
    - pomak ravnoteže u staničnim oksidativno-redukcijskim reakcijama;
    - vodikov peroksid;
    - superoksidni kisik,
    - hidroksilni OH;
    - fragmentacija peptida.

    Slobodni radikali u različitim bolestima i karcinogenezi (P)
    - diabetes melitus tip 2;
    - Upalne autoimune bolesti (vaskulitisi, upalne bolesti crijeva, pankreatitis);
    - kardiomiopatija (alkoholna);
    - hipertenzija;
    - cerebrovaskularni inzult;
    - Parkinsonova bolest;
    - trauma;
    - očne bolesti (senilna degeneracija, katarakta);
    - plućne bolesti (cistična fibroza, idiopatska plućna fibroza);
    - AIDS;
    - Fanconijeva anemija;
    - malarija;
    - transplantacija organa;
    - maligne bolesti.

    Uloga slobodnih radikala u kardiovaskularnim i neurološkim bolestma,ishemijsko-reperfuzijskoj ozljedi, djiabetesu i karcinogenezi (usmjerena rasprava) (S)
    - uloga slobodnih radikala u oštećenju DNK;
    - uloga slobodnih radikala u rastu tumora;
    - uloga slobodnih radikala u bolesti bubrega ;
    - oštećenje arterijske cirkulacije u dijabetesu tipa 2:
    - oštećenje srčanog mišića, povišeni krvni tlak,neurološke bolesti.

    Antioksidansi – uloga u prevenciji i liječenju (P)
    - antioksidansi u hrani;
    - uloga vitamina u sprječavanju stvaranja slobodnih radikala;
    - vitamin E;
    - vitamin C;
    - beta karoten;
    - antioksidacijski obrambeni sustav (enzimi, koenzimi i kofaktori);
    - sekundarna antioksidativna zaštita.

    Djelotvornost antioksidanasa u kontroliranim kliničkim pokusima
    (usmjerena rasprava) (S)
    - opservacijske studije o primjeni antioksidativnih suplemenata ;
    - fiziološki zaštitni mehanizam;
    - primarna antioksidativna zaštita;
    - enzimske reakcije;
    - superoksid dismutaza;
    - glutation peroksidaza.
  • Obavezna literatura:

    1. Halliwell BB, Gutteridage J. Free radicals in biology and medicine. 4 th rev. ed. Oxford University Press Country; 2007.
    2. Rueben C. Antioksidansi. Sana; 1998.
    3. Kulier I. Antioksidansi. (besplatna on line knjiga)
    4. Bradamante V, Lacković Z. Oksidativni stres i djelotvornost antioksidansa. Zagreb:Medicinska naklada; 2002.

    Dopunska literatura:

    1. Loren K . Oral chelation, toxic metals and free radicals. (besplatna on line knjiga)
    • prof.dr.sc Marina Samardžija
    • mr.sc. Bahrija Lenz, viši asistent

webmail studomat  knjiznica alumni